Pszczoła murarka ogrodowa jest jednym z najbardziej pożytecznych zapylaczy, jakie można zaprosić do sadu, ogrodu warzywnego czy na działkę. W przeciwieństwie do pszczoły miodnej nie tworzy dużych rodzin, nie produkuje miodu i prowadzi samotniczy tryb życia. Jest przy tym łagodna, a jej hodowla nie wymaga ula, specjalistycznego stroju ani dużej wiedzy pszczelarskiej. Wystarczy przygotować odpowiednie miejsce do gniazdowania, zapewnić dostęp do kwitnących roślin i prawidłowo przechowywać kokony poza sezonem.
Kiedy najlepiej kupić pszczoły murarki?
Najbezpieczniej kupować murarki w postaci kokonów przed rozpoczęciem ich naturalnego okresu aktywności. W Polsce murarka ogrodowa, czyli Osmia bicornis, zaczyna pojawiać się zwykle wczesną wiosną, gdy temperatura w ciągu dnia regularnie rośnie. Termin może się różnić w zależności od regionu i pogody, dlatego nie warto kierować się wyłącznie konkretną datą w kalendarzu.
Kokony można kupić już jesienią lub zimą, ale początkującym wygodniej jest zrobić to bliżej wiosny. Trzeba wtedy pamiętać, że owady znajdujące się wewnątrz kokonów nadal są żywe i wymagają odpowiednich warunków przechowywania. Nie powinny przez wiele tygodni znajdować się w ogrzewanym mieszkaniu, ponieważ wysoka temperatura może przyspieszyć ich rozwój i spowodować zbyt wczesne wygryzanie się dorosłych osobników.
Przed zakupem warto sprawdzić, w jaki sposób kokony były przechowywane oraz czy pochodzą od sprawdzonego hodowcy. Powinny być suche, nieuszkodzone i pozbawione widocznej pleśni. Dobrze przygotowane kokony przechowuje się w chłodzie aż do momentu zbliżającego się wiosennego ocieplenia.
Nie należy również kupować ogromnej liczby kokonów na początek. W niewielkim ogrodzie wystarczy stosunkowo mała populacja, szczególnie jeżeli w najbliższym otoczeniu znajduje się ograniczona liczba kwitnących roślin. Murarki muszą mieć dostęp do pyłku i nektaru w niewielkiej odległości od miejsca gniazdowania. Jeżeli baza pokarmowa będzie zbyt uboga, część samic może przenieść się w inne miejsce.
Moment wystawienia kokonów powinien zbiegać się z początkiem kwitnienia roślin, z których owady mogą korzystać. W sadach będzie to często okres kwitnienia pierwszych drzew i krzewów owocowych. W cieplejszych latach może nastąpić wcześniej, a podczas chłodnej wiosny aktywność murarek może rozpocząć się później.
Czym karmić murarki?
Pszczół samotnic zazwyczaj nie karmi się w taki sposób jak zwierząt hodowlanych. Dorosłe murarki samodzielnie zdobywają nektar i pyłek z kwiatów. Zadaniem właściciela ogrodu jest przede wszystkim zapewnienie im odpowiedniej liczby roślin kwitnących w okresie ich aktywności.
Murarka ogrodowa chętnie odwiedza między innymi jabłonie, grusze, wiśnie, czereśnie, śliwy, porzeczki, agrest oraz wiele roślin ozdobnych i dziko rosnących. Korzysta także z mniszka lekarskiego, różnych gatunków wierzb i innych roślin dostarczających dużej ilości pyłku. Z tego powodu szczególnie dobrze sprawdza się w sadach oraz ogrodach, w których wiele gatunków zaczyna kwitnąć wczesną wiosną.
Warto zaplanować nasadzenia w taki sposób, aby kwiaty nie pojawiały się wyłącznie przez kilka dni. Im dłużej dostępne są kolejne gatunki roślin, tym większa szansa, że samice znajdą wystarczającą ilość pokarmu potrzebnego do zakładania gniazd. Pyłek zgromadzony w komórkach lęgowych staje się zapasem pokarmu dla rozwijających się larw.
Nie ma potrzeby ustawiania przy domku miseczek z syropem cukrowym. Takie rozwiązanie może przyciągnąć inne owady, a pozostawiony słodki płyn szybko się zanieczyszcza. Znacznie lepiej stworzyć naturalną stołówkę z roślin nektaro- i pyłkodajnych.
Murarkom przydaje się natomiast dostęp do wilgotnej ziemi lub gliny. Samice wykorzystują błoto do budowania przegród pomiędzy kolejnymi komorami gniazda oraz do zamknięcia wejścia do zajętej rurki. W bardzo suchym ogrodzie można więc zostawić niewielki fragment wilgotnej, odsłoniętej gleby.
Gdzie umieścić domek dla pszczoły murarki?
Miejsce powinno być ciepłe, spokojne i osłonięte przed intensywnym deszczem. Dobrym rozwiązaniem jest ściana budynku gospodarczego, altana, wiata, pergola albo stabilna konstrukcja ustawiona w pobliżu sadu. Domek nie powinien swobodnie kołysać się na gałęzi, ponieważ murarki znacznie chętniej zasiedlają nieruchome gniazda.
Korzystne jest stanowisko dobrze nagrzewające się rano. Promienie słoneczne pomagają owadom rozpocząć aktywność po chłodnej nocy. Jednocześnie konstrukcja powinna posiadać daszek chroniący rurki przed bezpośrednimi opadami. Woda dostająca się do wnętrza materiału gniazdowego zwiększa ryzyko rozwoju pleśni i może pogarszać warunki rozwoju larw.
Domek warto zamontować mniej więcej na wysokości od około metra do dwóch metrów nad ziemią. Ważniejsza od samej wysokości jest jednak stabilność konstrukcji i łatwy dostęp do kwitnących roślin. Murarki nie muszą mieszkać bezpośrednio przy drzewach owocowych, ale dobrze, jeżeli źródła pożywienia znajdują się w pobliżu.
Do przygotowania miejsc lęgowych można wykorzystać specjalne rurki papierowe, trzcinę, formatki wykonane z odpowiednich materiałów lub inne rozwiązania przeznaczone dla pszczół samotnic. Otwory powinny być dostosowane średnicą do murarki ogrodowej i mieć odpowiednią długość umożliwiającą samicom budowę kilku komór.
Jeżeli wykorzystuje się trzcinę, najlepiej wybierać równe, suche fragmenty pozbawione pęknięć. Jeden koniec kanału powinien być zamknięty naturalnym kolankiem lub inną przegrodą, ponieważ samice preferują tunele zakończone ślepą ścianką. Luźne pęki przypadkowo połamanych łodyg mogą zostać zasiedlone, ale znacznie trudniej później kontrolować znajdujące się w nich kokony.
Jak wyhodować pszczoły murarki?
Cały cykl rozpoczyna się wiosną, gdy dorosłe owady wydostają się z kokonów. Zwykle wcześniej pojawiają się samce, a następnie samice. Po zapłodnieniu samice wyszukują odpowiednie otwory i rozpoczynają budowę gniazd.
Wewnątrz rurki powstają kolejne komory oddzielone przegrodami wykonanymi przede wszystkim z wilgotnej ziemi. Do każdej komory samica przynosi pyłek wymieszany z nektarem, a następnie składa na zgromadzonym zapasie jedno jajo. Po zamknięciu komory przechodzi do przygotowania następnej.
Po pewnym czasie z jaja rozwija się larwa, która zużywa zgromadzony pokarm. Następnie przepoczwarcza się i tworzy kokon. Wewnątrz niego rozwija się przyszła dorosła pszczoła. Owady pozostają w takim stanie przez okres jesienno-zimowy, aby wyjść z gniazda dopiero podczas kolejnej wiosny.
Osoba prowadząca hodowlę może pozostawić gniazda w naturalnym stanie albo jesienią pozyskać kokony z rozbieralnych materiałów lęgowych. Drugie rozwiązanie pozwala dokładniej kontrolować stan populacji oraz usuwać zanieczyszczenia i część organizmów mogących rozwijać się w gniazdach. Zabieg trzeba jednak wykonywać ostrożnie, ponieważ niewłaściwe obchodzenie się z kokonami może zaszkodzić pszczołom.
Po oczyszczeniu kokony przechowuje się w chłodnych warunkach zabezpieczonych przed wilgocią, gryzoniami i gwałtownymi wahaniami temperatury. Nie należy trzymać ich przez całą zimę w temperaturze pokojowej. Naturalny okres chłodu jest elementem cyklu życiowego murarki, a nadmierne ogrzanie może spowodować przedwczesne rozpoczęcie aktywności.
Wiosną kokony umieszcza się w pobliżu przygotowanych rurek gniazdowych. Można wykorzystać niewielkie zabezpieczone pudełko lub specjalną komorę w domku. Po wygryzieniu pszczoły powinny mieć możliwość swobodnego opuszczenia miejsca, a następnie odnalezienia znajdujących się obok otworów lęgowych.
Jak zacząć hodować pszczoły murarki bez specjalistycznego sprzętu?
Na początku nie trzeba budować dużego hotelu dla owadów. Znacznie ważniejsze jest przygotowanie kilkudziesięciu dobrej jakości kanałów lęgowych niż ogromnej konstrukcji wypełnionej przypadkowymi materiałami. Mały, osłonięty domek można łatwiej kontrolować, wymieniać zużyte rurki oraz utrzymywać w czystości.
Najprostszy zestaw obejmuje stabilną budkę z daszkiem, materiał gniazdowy oraz niewielką liczbę kokonów. Jeżeli ogród posiada kwitnące drzewa owocowe, krzewy i rośliny zielne, nie trzeba tworzyć dodatkowej infrastruktury. W pobliżu warto jedynie pozostawić dostęp do wilgotnej ziemi wykorzystywanej przez samice podczas budowy przegród.
Nie należy oczekiwać, że wszystkie wystawione kokony dadzą początek nowej generacji. Część owadów może nie przeżyć zimowania, część samic może znaleźć inne miejsce do założenia gniazda, a w naturalnych warunkach występują również pasożyty i drapieżniki. Dlatego efekty hodowli najlepiej oceniać po kilku sezonach.
Czy murarki są niebezpieczne dla ludzi?
Murarka ogrodowa jest owadem łagodnym i nie broni gniazda w taki sposób jak pszczoły społeczne żyjące w ulach. Samice posiadają żądło, jednak używają go niechętnie i przede wszystkim wtedy, gdy zostaną mocno przyciśnięte lub schwytane. Samce nie żądlą.
Dzięki temu domek z murarkami może znajdować się nawet w przydomowym ogrodzie, pod warunkiem że nie jest umieszczony bezpośrednio przy miejscu intensywnego ruchu. Nie należy jednak chwytać owadów ani pozwalać dzieciom wyciągać rurek w czasie sezonu lęgowego.
Spokojne obserwowanie pracy samic jest natomiast jedną z zalet takiej hodowli. Murarki szybko przelatują pomiędzy kwiatami a gniazdem i można zobaczyć, jak przynoszą pyłek, zbierają błoto oraz stopniowo zamykają kolejne rurki.
Jak dbać o domek po zakończeniu sezonu?
Pozostawienie tej samej, zabrudzonej trzciny na wiele lat nie jest najlepszym rozwiązaniem. W starych gniazdach mogą pozostawać resztki materiału organicznego, roztocza, pasożyty oraz inne organizmy wykorzystujące komórki lęgowe. Z czasem warunki mogą więc stawać się coraz mniej korzystne dla następnych pokoleń.
Materiały jednorazowe warto regularnie wymieniać. Jeżeli hodowla wykorzystuje rozbieralne formatki, można po zakończeniu odpowiedniego etapu rozwoju wyjąć kokony i przygotować miejsca lęgowe na kolejny rok. Ważne jest zachowanie czystości i niedopuszczanie do nadmiernego zawilgocenia.
Początkujący powinien przede wszystkim obserwować sezonowy rytm owadów. Wiosną potrzebne są kwiaty i wolne kanały lęgowe, latem larwy rozwijają się w zamkniętych komórkach, a jesienią i zimą kokony muszą spokojnie przejść okres spoczynku. Przy właściwych warunkach niewielka początkowa hodowla może z czasem rozrosnąć się, a ogród zyska stałą populację wyjątkowo skutecznych zapylaczy.
Źródło: www.zooarena.pl
