Białucha arktyczna na pierwszy rzut oka przypomina dużego, białego delfina. Ma zaokrągloną głowę, dobrze rozwiniętą zdolność echolokacji, żyje w grupach i wydaje wiele różnych dźwięków. Pod względem zoologicznym nie należy jednak do rodziny delfinowatych. Jest osobnym gatunkiem walenia zębatego, a jej najbliższym żyjącym krewnym jest narwal.
Czy białucha to delfin?
Białucha arktyczna nie jest delfinem w ścisłym znaczeniu zoologicznym. Jej nazwa naukowa to Delphinapterus leucas. Gatunek należy do rzędu waleni, podrzędu waleni zębowych oraz rodziny narwalowatych. Do tej samej rodziny należy narwal jednozębny, natomiast typowe delfiny oceaniczne, takie jak delfin butlonosy, są zaliczane do rodziny delfinowatych.
Białucha jest więc blisko spokrewniona z delfinami, ale nie należy do ich rodziny. Zarówno ona, jak i delfiny są waleniami zębowymi. Oddychają powietrzem atmosferycznym, rodzą żywe młode, karmią je mlekiem, polują z wykorzystaniem zębów i mogą używać echolokacji. Podobieństwa te wynikają ze wspólnego pochodzenia, lecz nie oznaczają, że wszystkie walenie zębate są delfinami.
Zamieszanie może powodować nazwa rodzaju Delphinapterus, którą można tłumaczyć jako delfin bez płetwy. Nawiązuje ona do wyglądu zwierzęcia, a zwłaszcza braku typowej płetwy grzbietowej. Nie jest jednak dowodem na przynależność białuchy do rodziny delfinowatych.
W codziennym języku określenia wieloryb i delfin bywają stosowane na podstawie wielkości lub wyglądu zwierzęcia. Klasyfikacja zoologiczna opiera się natomiast na pokrewieństwie. Z tego powodu orka, mimo nazwy sugerującej wieloryba, należy do delfinowatych, a przypominająca delfina białucha do narwalowatych.
Co to jest białucha arktyczna?
Białucha arktyczna jest morskim ssakiem żyjącym w wodach Arktyki i obszarów subarktycznych. Występuje między innymi u wybrzeży Alaski, Kanady, Grenlandii i Rosji. Latem często przebywa w płytkich zatokach, ujściach rzek i przybrzeżnych wodach, natomiast w innych porach roku może wędrować na głębsze obszary pokryte częściowo lodem.
Dorosłe osobniki wyróżniają się niemal całkowicie białą skórą. Młode białuchy rodzą się ciemnoszare, niebieskoszare lub brunatnoszare, a ich ubarwienie rozjaśnia się stopniowo wraz z wiekiem. Jasna barwa dorosłego zwierzęcia pomaga mu wtapiać się w środowisko pełne lodu i śniegu.
Białucha jest średniej wielkości waleniem. Dorosłe osobniki mogą osiągać około 3,5 do 5 metrów długości, przy czym samce są zazwyczaj większe od samic. Masa dużego osobnika może przekraczać tonę. Ciało ma krępe, opływowe i pokryte grubą warstwą tłuszczu, która ogranicza utratę ciepła w lodowatej wodzie.
Na głowie białuchy znajduje się charakterystyczne zaokrąglenie nazywane melonem. Jest to elastyczna struktura tłuszczowa uczestnicząca w kierowaniu dźwięków wykorzystywanych podczas echolokacji. Zwierzę potrafi zmieniać jej kształt, dlatego jego czoło może wyglądać inaczej w zależności od zachowania i rodzaju wydawanych dźwięków.
Czy białucha to wieloryb?
Białucha jest powszechnie nazywana białym wielorybem i takie określenie jest poprawne w szerokim znaczeniu. Należy do waleni, czyli grupy obejmującej zwierzęta określane jako wieloryby, delfiny i morświny. Dokładniej jest waleniem zębowym należącym do rodziny narwalowatych.
Nie jest jednak wielorybem fiszbinowym, takim jak płetwal błękitny, humbak czy wieloryb grenlandzki. Walenie fiszbinowe nie mają zębów. Zamiast nich posiadają fiszbiny, za pomocą których odfiltrowują pokarm z wody. Białucha ma od 32 do 40 zębów i chwyta nimi ryby oraz bezkręgowce. Nie rozdrabnia dokładnie zdobyczy, lecz często połyka ją w całości.
Najbardziej precyzyjna odpowiedź brzmi zatem: białucha jest wielorybem zębowym w potocznym rozumieniu tego określenia, ale zoologicznie najlepiej nazywać ją waleniem zębowym z rodziny narwalowatych. Nie jest natomiast delfinem właściwym, ponieważ nie należy do rodziny delfinowatych.
Czym białucha różni się od delfina?
Jedną z najbardziej widocznych różnic jest brak płetwy grzbietowej. Większość delfinów oceanicznych ma dobrze zaznaczoną, wygiętą płetwę na grzbiecie. U białuchy znajduje się w tym miejscu niski, twardy grzbiet. Ułatwia on pływanie pod pokrywą lodową i ogranicza ryzyko uszkodzenia wystającej części ciała.
Białucha nie ma również wydłużonego dzioba typowego dla wielu delfinów. Jej głowa jest krótka, zaokrąglona i zakończona niewielkim pyskiem. Charakterystyczny melon jest duży i wyraźnie oddzielony od reszty ciała.
Nietypową cechą jest ruchoma szyja. Kręgi szyjne białuchy nie są całkowicie zrośnięte, dlatego zwierzę może poruszać głową na boki oraz wykonywać ruch przypominający potakiwanie. U większości innych waleni zakres ruchu szyi jest znacznie mniejszy.
Dorosłą białuchę łatwo rozpoznać po białym ubarwieniu, masywnej sylwetce i braku płetwy grzbietowej. Delfiny są zazwyczaj smuklejsze, mają wyraźniejszy dziób, ciemniejsze lub wielobarwne ciało oraz wysoką płetwę na grzbiecie. Istnieją jednak liczne gatunki delfinów, dlatego nie każda z tych cech występuje u wszystkich przedstawicieli rodziny.
Dlaczego białucha jest biała?
Białe ubarwienie pojawia się stopniowo. Noworodek jest ciemny, a jego skóra rozjaśnia się przez kolejne lata. Pełne białe ubarwienie wiąże się z osiąganiem dojrzałości, chociaż tempo zmian może różnić się między osobnikami.
Jasny kolor stanowi przystosowanie do życia w Arktyce. W otoczeniu lodu zwierzę jest trudniejsze do zauważenia zarówno dla ofiar, jak i drapieżników. Nie zapewnia jednak całkowitej niewidoczności, szczególnie w otwartej wodzie.
Skóra białuchy jest gruba, a pod nią znajduje się rozbudowana warstwa tłuszczu. Może ona stanowić znaczną część masy ciała. Zapewnia izolację termiczną i stanowi zapas energii potrzebny podczas sezonowych wędrówek oraz okresów ograniczonego dostępu do pożywienia.
Niektóre populacje przechodzą latem okresową wymianę zewnętrznej warstwy skóry. Zwierzęta wpływają wtedy na płytkie obszary i ocierają ciało o żwir, pomagając sobie w usuwaniu starej, pożółkłej warstwy.
Dlaczego białucha nazywana jest kanarkiem morskim?
Białuchy wydają wyjątkowo zróżnicowane dźwięki. Należą do nich gwizdy, piski, ćwierkanie, nawoływania i serie kliknięć. Z tego powodu zaczęto nazywać je kanarkami morskimi. Odgłosy służą do komunikowania się z innymi osobnikami, utrzymywania kontaktu w grupie i rozpoznawania otoczenia.
Echolokacja polega na wysyłaniu krótkich sygnałów dźwiękowych i analizowaniu ich echa. Odbite fale pozwalają ocenić odległość, wielkość, położenie, a w pewnym stopniu również rodzaj obiektu. Jest to szczególnie przydatne w mętnej wodzie, podczas polowania i pod lodem, gdzie widoczność może być bardzo ograniczona.
Białuchy są zwierzętami społecznymi. Tworzą grupy liczące od kilku osobników do dużych zgromadzeń obejmujących setki zwierząt. Wspólnie przemieszczają się, żerują i utrzymują kontakt za pomocą dźwięków. Skład grup może się zmieniać, ponieważ pojedyncze osobniki przechodzą między nimi.
Co jedzą białuchy?
Pokarm białuch zależy od miejsca występowania i pory roku. Polują na różne gatunki ryb, w tym dorsze, łososie, śledzie i stynkowate. Zjadają także kałamarnice, ośmiornice, krewetki, kraby, małże, ślimaki i inne bezkręgowce.
Podczas poszukiwania pokarmu mogą zanurzać się na znaczne głębokości. Potrafią pozostawać pod wodą przez kilkanaście minut, a wyjątkowo dłużej. Zazwyczaj jednak większość czasu spędzają znacznie płycej, szczególnie podczas letniego żerowania w zatokach i ujściach rzek.
Zęby białuchy mają stosunkowo prostą budowę i służą przede wszystkim do chwytania śliskiej zdobyczy. Zwierzę może również zasysać pokarm z dna oraz wypłukiwać go strumieniem wody. Ruchoma szyja ułatwia mu dokładne przeszukiwanie płytkiego dna.
Czy białucha może żyć w słodkiej wodzie?
Białucha jest ssakiem morskim, ale może sezonowo wpływać do ujść rzek i wód o niskim zasoleniu. Niektóre populacje regularnie odwiedzają delty dużych rzek, gdzie znajdują obfite źródła pokarmu i cieplejszą wodę odpowiednią dla młodych. Jest więc przystosowana do czasowego przebywania zarówno w wodzie słonej, jak i słonawej lub niemal słodkiej.
Nie oznacza to, że białucha jest typowym zwierzęciem słodkowodnym. Jej naturalny obszar występowania obejmuje przede wszystkim arktyczne i subarktyczne morza. Wpływanie do rzek stanowi część sezonowych wędrówek, a nie całkowitą zmianę środowiska życia.
Czy białuchy są groźne dla ludzi?
Białuchy nie polują na ludzi i zazwyczaj nie wykazują wobec nich agresji. Są jednak dużymi, silnymi dzikimi zwierzętami. Bliskie podpływanie, dotykanie, karmienie lub próby pływania razem z nimi mogą zakłócać ich naturalne zachowanie i stwarzać zagrożenie dla obu stron.
Zwierzę znajdujące się w stresie, uwięzione na płyciźnie albo oddzielone od grupy może zachowywać się nieprzewidywalnie. Nie należy samodzielnie spychać go do wody ani podchodzić w celu wykonania zdjęcia. W przypadku znalezienia walenia przy brzegu trzeba zawiadomić miejscowe służby lub organizację zajmującą się pomocą ssakom morskim.
Białucha, delfin i narwal – jak je rozróżnić?
Białuchę można rozpoznać po białym ciele, okrągłym czole, krótkim pysku i braku płetwy grzbietowej. Delfin butlonosy ma szare ubarwienie, smuklejszą sylwetkę, wyraźny dziób i wysoką płetwę grzbietową. Narwal jest zwykle szaro nakrapiany, a u większości samców występuje długi, spiralnie skręcony kieł wyrastający z górnej szczęki.
Najważniejsze różnice wyglądają następująco:
- białucha należy do narwalowatych i nie ma płetwy grzbietowej,
- typowe delfiny oceaniczne należą do delfinowatych,
- narwal jest najbliższym żyjącym krewnym białuchy.
Białucha nie jest więc delfinem, mimo wielu podobieństw w zachowaniu, budowie i sposobie komunikacji. Jest arktycznym waleniem zębowym należącym do rodziny narwalowatych. Można nazywać ją białym wielorybem, ale najbardziej precyzyjne określenie to białucha arktyczna, czyli Delphinapterus leucas.
Źródło: www.zooarena.pl
