Dżdżownice są jednymi z najbardziej charakterystycznych mieszkańców gleby. Pojawiają się w ogrodach, na polach, w kompoście i na trawnikach, szczególnie po deszczu. Ze względu na niewielkie rozmiary i sposób poruszania niektórzy intuicyjnie zaliczają je do owadów. To jednak błąd. Dżdżownice należą do zupełnie innej grupy zwierząt i różnią się od owadów zarówno budową ciała, jak i sposobem funkcjonowania.
Czy dżdżownica jest owadem?
Nie, dżdżownica nie jest owadem. Owady należą do stawonogów i mają charakterystyczną budowę ciała obejmującą głowę, tułów i odwłok. Typowy owad ma także trzy pary odnóży, a wiele gatunków posiada skrzydła.
Dżdżownica wygląda zupełnie inaczej. Jej ciało jest wydłużone, miękkie i podzielone na liczne segmenty. Nie ma nóg, skrzydeł ani wyraźnie wyodrębnionej głowy takiej jak u owadów.
Różnica dotyczy także szkieletu. Owady posiadają zewnętrzny pancerz zbudowany głównie z chityny. Dżdżownica nie ma takiego pancerza. Jej ciało jest elastyczne i utrzymuje odpowiedni kształt między innymi dzięki płynowi znajdującemu się w jamie ciała oraz pracy mięśni.
Dlatego mimo że zarówno owady, jak i dżdżownice należą do bezkręgowców, są przedstawicielami zupełnie innych grup zoologicznych.
Do jakiej grupy należą dżdżownice?
Dżdżownice należą do pierścienic, czyli typu Annelida. Ich nazwa odnosi się do charakterystycznej segmentacji ciała. Poszczególne odcinki przypominają niewielkie pierścienie ułożone jeden za drugim.
W tradycyjnej klasyfikacji dżdżownice zalicza się do skąposzczetów. Współczesna systematyka pierścienic jest bardziej złożona, ale w praktycznych opisach biologicznych nadal często spotyka się właśnie takie określenie.
Do najbardziej znanych dżdżownic występujących w Europie należy dżdżownica ziemna, czyli Lumbricus terrestris. Może osiągać kilkanaście, a czasem nawet ponad 20 centymetrów długości.
Pierścienice obejmują bardzo różnorodne organizmy. Oprócz dżdżownic należą do nich również liczne gatunki żyjące w wodzie.
Jak zbudowane jest ciało dżdżownicy?
Najbardziej charakterystyczną cechą dżdżownicy jest segmentowane ciało. Liczba segmentów zależy od gatunku oraz wielkości konkretnego osobnika.
Na większości segmentów znajdują się niewielkie szczecinki. Są tak małe, że zazwyczaj trudno zobaczyć je gołym okiem. Pomagają jednak dżdżownicy poruszać się w glebie i zakotwiczać ciało podczas pełzania.
Dżdżownica przemieszcza się dzięki naprzemiennej pracy mięśni okrężnych i podłużnych. Część ciała wydłuża się, a następnie skraca, co umożliwia stopniowe przesuwanie całego zwierzęcia.
Na ciele dojrzałych osobników można również zauważyć jaśniejsze zgrubienie nazywane siodełkiem. Ma ono znaczenie podczas rozmnażania.
Czy dżdżownica ma nogi?
Nie. Dżdżownice nie mają nóg. To jedna z najłatwiejszych do zauważenia różnic między nimi a owadami. Owady posiadają sześć odnóży, czyli trzy pary nóg wyrastających z tułowia.
Dżdżownice poruszają się wyłącznie dzięki mięśniom oraz wspomnianym wcześniej szczecinkom znajdującym się na segmentach ciała.
Kiedy dżdżownica wydłuża przednią część ciała, szczecinki pomagają jej zaczepić się o podłoże. Następnie mięśnie podciągają pozostałą część ciała do przodu. Taki sposób ruchu jest bardzo dobrze przystosowany do poruszania się w glebie i przeciskania przez niewielkie szczeliny.
Czy dżdżownica ma oczy?
Dżdżownice nie mają oczu w znaczeniu typowym dla ludzi czy owadów. Nie oznacza to jednak, że są całkowicie niewrażliwe na światło. W ich skórze znajdują się komórki światłoczułe, szczególnie licznie występujące w przedniej części ciała.
Dzięki nim dżdżownica potrafi reagować na zmiany natężenia światła. Zazwyczaj unika silnego oświetlenia i chowa się w glebie.
Ma to duże znaczenie dla jej przetrwania, ponieważ długotrwałe przebywanie na suchym i nasłonecznionym podłożu może prowadzić do utraty wilgoci i wysychania ciała.
Jak oddycha dżdżownica?
Dżdżownice nie mają płuc ani tchawiek charakterystycznych dla owadów. Oddychają przez powierzchnię ciała. Tlen rozpuszcza się w cienkiej warstwie wilgoci pokrywającej skórę, a następnie przenika do naczyń krwionośnych. Dlatego skóra dżdżownicy musi pozostawać wilgotna. To właśnie z tego powodu zwierzęta te szczególnie dobrze czują się w wilgotnej glebie.
Jeżeli dżdżownica zbyt długo pozostaje w suchym miejscu, jej skóra może wyschnąć, co uniemożliwia prawidłową wymianę gazową.
Jednocześnie gleba nie może być całkowicie pozbawiona tlenu. Długotrwałe zalanie może również stanowić dla dżdżownic problem.
Dlaczego dżdżownice wychodzą po deszczu?
Po intensywnych opadach dżdżownice często pojawiają się na powierzchni trawników, chodników i dróg. Popularne wyjaśnienie mówi, że wychodzą, ponieważ grozi im utonięcie. Sytuacja jest jednak bardziej złożona.
Dżdżownice mogą przez pewien czas funkcjonować w bardzo wilgotnej glebie, o ile znajduje się w niej wystarczająco dużo tlenu. Problem pojawia się wtedy, gdy przestrzenie pomiędzy cząstkami gleby wypełniają się wodą i zawartość tlenu spada.
Wilgotna powierzchnia stwarza natomiast dobre warunki do przemieszczania się. Dżdżownica może wtedy pełzać bez dużego ryzyka wyschnięcia. Wyjście na powierzchnię pozwala jej również szybciej pokonać większą odległość niż podczas drążenia tuneli w glebie.
Co jedzą dżdżownice?
Dżdżownice odżywiają się przede wszystkim martwą materią organiczną obecną w glebie. Mogą pobierać rozkładające się fragmenty roślin, liście oraz mikroorganizmy związane z materią organiczną. Wraz z pokarmem połykają także cząstki gleby. Materiał przechodzi przez przewód pokarmowy, a następnie zostaje wydalony.
Odchody dżdżownic zawierają składniki mineralne dostępne dla roślin i mogą wpływać na właściwości gleby. Nie oznacza to jednak, że każda ziemia z dużą liczbą dżdżownic automatycznie jest idealna do uprawy. Ich obecność jest jednym z wielu czynników świadczących o biologicznej aktywności gleby.
Dlaczego dżdżownice są ważne dla gleby?
Dżdżownice odgrywają bardzo dużą rolę w ekosystemach glebowych. Podczas przemieszczania się tworzą kanały, które mogą poprawiać napowietrzenie gleby i ułatwiać przenikanie wody. Jednocześnie mieszają materiał organiczny z mineralną częścią gleby. Biorą również udział w rozkładzie resztek roślinnych.
Działalność dżdżownic może wpływać na strukturę gleby, obieg składników pokarmowych oraz aktywność innych organizmów. Z tego powodu obecność dżdżownic jest szczególnie ceniona przez ogrodników i rolników.
Czy dżdżownice niszczą korzenie roślin?
Dżdżownice nie są typowymi szkodnikami roślin i zasadniczo nie żywią się zdrowymi korzeniami w sposób charakterystyczny dla wielu larw owadów. Ich podstawowym pokarmem jest rozkładająca się materia organiczna.
W ogrodzie obecność dżdżownic jest zwykle korzystna. Przemieszczając się w glebie, tworzą kanały i pomagają w rozkładzie resztek roślinnych.
Nie należy więc zwalczać ich tak, jak zwalcza się pędraki, drutowce czy inne organizmy mogące rzeczywiście uszkadzać system korzeniowy.
Czy przecięta dżdżownica tworzy dwie nowe?
To jeden z najbardziej rozpowszechnionych mitów dotyczących dżdżownic. Przecięcie dżdżownicy na pół nie prowadzi do powstania dwóch nowych osobników.
Zdolność regeneracji zależy od gatunku oraz miejsca uszkodzenia. Część przednia zawierająca ważne narządy może w pewnych warunkach przeżyć i częściowo odbudować brakujące segmenty.
Tylna część zazwyczaj nie jest w stanie odtworzyć wszystkich struktur potrzebnych do dalszego życia. Celowe przecinanie dżdżownic nie jest więc sposobem na ich rozmnażanie.
Jak rozmnażają się dżdżownice?
Dżdżownice są obojnakami, co oznacza, że jeden osobnik posiada zarówno męskie, jak i żeńskie narządy rozrodcze. Nie oznacza to jednak, że typowa dżdżownica po prostu rozmnaża się sama.
Podczas rozmnażania dwa osobniki łączą się i wymieniają materiał rozrodczy. Później charakterystyczne siodełko uczestniczy w tworzeniu kokonu, w którym rozwijają się zarodki.
Po pewnym czasie z kokonu wychodzą młode dżdżownice. Nie występuje u nich etap larwy podobny do tego, który obserwujemy na przykład u motyli czy chrząszczy.
Czym dżdżownica różni się od larwy owada?
Niektóre larwy owadów również mają wydłużone ciało, dlatego czasem mogą być mylone z niewielkimi dżdżownicami. Różnice są jednak znaczne.
Larwa owada jest jednym ze stadiów rozwoju konkretnego gatunku owada. Po pewnym czasie może przekształcić się w poczwarkę, a następnie w dorosłego osobnika, tak jak dzieje się to na przykład u chrząszczy czy motyli.
Dżdżownica natomiast przez całe życie pozostaje pierścienicą. Nie przekształca się w innego rodzaju zwierzę.
Dorosła dżdżownica może być większa niż młoda, ale jej podstawowy wygląd nie zmienia się tak radykalnie jak podczas przeobrażenia owadów.
Czy dżdżownice są pożyteczne w kompostowniku?
Tak. Dżdżownice uczestniczą w rozkładzie materii organicznej, dlatego mogą pojawiać się w kompoście. W specjalnych systemach wermikompostowania wykorzystuje się gatunki dobrze przystosowane do życia w warstwie rozkładającej się materii organicznej, na przykład Eisenia fetida, znaną jako kompostowiec różowy lub dżdżownica kalifornijska.
Organizmy te przetwarzają materię organiczną, a efektem ich działalności może być wartościowy wermikompost. Nie oznacza to jednak, że wystarczy wrzucić dowolne dżdżownice znalezione w ogrodzie do niewielkiego domowego pojemnika. Poszczególne gatunki mają różne wymagania dotyczące środowiska.
Dżdżownica i owad należą do zupełnie innych grup
Odpowiedź na pytanie Czy dżdżownica to owad jest jednoznaczna: nie. Oba zwierzęta należą do bezkręgowców, ale na tym kończy się ich podstawowe podobieństwo systematyczne.
Owady są stawonogami, mają sześć nóg, chitynowy szkielet zewnętrzny oraz ciało podzielone zasadniczo na głowę, tułów i odwłok. Dżdżownice należą natomiast do pierścienic. Mają miękkie, wydłużone i segmentowane ciało, nie posiadają nóg i oddychają przez wilgotną skórę.
To właśnie ta budowa pozwala im dobrze funkcjonować pod ziemią. Tworząc kanały, przemieszczając materię organiczną i uczestnicząc w jej rozkładzie, dżdżownice odgrywają ważną rolę zarówno w naturalnych ekosystemach, jak i w glebie użytkowanej przez człowieka.
Źródło: www.zooarena.pl
